Veiligheid van glowsticks: welke stoffen zitten erin en zijn ze giftig?

Je hebt ze vast wel eens meegemaakt: die felgekleurde glowsticks op een festival, tijdens een zwempartij of als verlichting bij een powercut.

Je buigt ze, ze beginnen te gloeien, en even later heb je een lichtspeer in je hand. Maar wat gebeurt er precies in die kleine plastic buis? En belangrijker nog: is het veilig om ze in huis te hebben, zeker als je kinderen of huisdieren hebt? Laten we er eens goed induiken.

Waarom gloeien glowsticks eigenlijk?

Het licht van een glowstick komt niet van een batterij of een lampje. Het is het resultaat van een chemische reactie die chemiluminescentie heet.

Dat klinkt ingewikkeld, maar het principe is best simpel: twee chemicaliën reageren met elkaar, en bij die reactie komt energie vrij — in de vorm van licht, niet warmte.

Daarom voelt een glowstick ook nooit heet aan, zelfs niet na uren gloeien. De magie begint zodra je de stick buigt. Binnenin zit een kleine glazen ampul die breekt als je de stick knijpt.

Daardoor mengen twee vloeistoffen zich en start de reactie. Geen aanraakknop, geen schakelaar — gewoon buigen en licht.

Wat zit er in een glowstick?

Een glowstick lijkt eenvoudig, maar er zit best wat chemie achter. De meeste glowsticks bevatten de volgende componenten:

1. Waterstofperoxide (oxidator)

Dit is de stof in de glazen ampul. Waterstofperoxide is een oxidator, wat betekent dat het andere stoffen laat reageren. In glowsticks zit het meestal in een lage concentratie (rond de 3% of minder), maar het is wel prikkelijk voor huid en ogen.

2. Oxalaat-ester (meestal bis(2,4,5-trichloor-6-carbopentoxyzoaal)fenyl)

In sterke concentraties is het schadelijk, maar in een glowstick is de hoeveelheid beperkt. Dit is de chemische stof in de buitenste vloeistof die reageert met het waterstofperoxide.

3. Fluorescente kleurstof

De naam is een mondvol, maar het is simpelweg de "brandstof" van de reactie.

• 9,10-difenylantraceen voor blauw
• 9,10-bis(fenylethynyl)antraceen voor groen of geel
• Rubreen voor rood
• Rhodamine B voor roze of oranje

Deze stof is irriterend en kan schadelijk zijn bij inname of langdurig huidcontact. Zonder kleurstof zou de reactie wel licht geven, maar zou je het nauwelijks zien. De kleurstof bepaalt de kleur van de glowstick. Bijvoorbeeld: Deze kleurstoffen zijn over het algemeen stabiel en niet erg giftig in de kleine hoeveelheden die in een glowstick zitten, maar wil je meer weten over de veiligheid van glowsticks en hun ingrediënten, dan is het goed om te weten dat je ze natuurlijk niet op je huid of in je mond wilt hebben.

4. Oplosmiddel (meestal dibutylaadipaat of dimethylftalaat)

Dit oplosmiddel zorgt ervoor dat alles goed mengt en de reactie soepel verloopt. Het is een van de meest problematische stoffen in een glowstick, omdat dibutylaadipaat en dimethylftalaat behoren tot de ftalaten — chemicaliën waarvan bekend is dat ze hormoonverstorend kunnen werken. De concentratie in een enkele glowstick is laag, maar het is zeker geen stof waar je vrolijk mee wilt knoeien.

Zijn glowsticks giftig?

Het korte antwoord: niet direct dodelijk, maar ook niet ongevaarlijk. De concentratie van schadelijke stoffen in een enkele glowstick is relatief laag.

Bij inslikken

Maar "laag concentratie" betekent niet "veilig om te proeven". Laten we het hebben over de specifieke risico's.

• Brandend gevoel in mond en keel
• Misselijkheid en braken
• Buikpijn en diarree
• Irritatie van het maag-darmkanaal

Als je per ongeluk wat vloeistof van een glowstick inslikt, kan dat leiden tot: De meeste gevallen van inslikking (vooral bij kinderen) verlopen mild, maar het is zeker geen pretje. Neem bij twijfel contact op met een arts of het vergifcentrum.

Bij huidcontact

Als de vloeistof op je huid komt, kan dat irritatie veroorzaken: roodheid, jeuk of een branderig gevoel. Vooral bij mensen met gevoelige huid of eczeem kan het erger worden.

Bij contact met de ogen

Spoel de huid dan met veel water en gebruik eventueel een verzorgende crème. Dit is het meest vervelende scenario. De chemicaliën in een glowstick kunnen de ogen behoorlijk irriteren. Spoel meteen met veel schoon water (minstens 15 minuten) en raadoog een arts als het klachten aanhouden.

Bij inademing van dampen

In normale omstandigheden komt er nauwelijks damp vrij uit een intacte glowstick.

Maar als je een glowstick opentrekt of in een gesloten ruimte veel glowsticks tegelijk gebruikt, kan de geur wel hinderlijk zijn. Inademing van de dampen kan irritatie van de luchtwegen veroorzaken, vooral bij mensen met astma of andere longaandoeningen.

Wat als een glowstick breekt?

Gebeurt vaker dan je denkt, zeker op feestjes of bij kinderen. Als een glowstick lekt of breekt:

1. Raak de vloeistof niet aan met je blote handen. Gebruik eventueel een zakdoek of handschoenen.
2. Was je handen grondig met water en zeep als je toch contact hebt gehad.
3. Maak het vlekje schoon met wat water en allesreiniger. De vloeistof kan op sommige oppervlakken een vette achterlaten.
4. Laat kinderen en huisdieren wegblijven van het lekke stuk.
5. Gooi de glowstick weg in de afvalbak — niet in het glasbakje of de compost, maar gewoon bij het restafval.

Veilig gebruik van glowsticks: de gouden regels

Glowsticks zijn niet verboden en hoeven ook niet verboden te worden. Maar een paar simpele regels maken het gebruik een stuk veiliger:

• Laat kinderen niet zonder toezicht met glowsticks spelen. Vooral peuters hebben de neiging om alles in hun mond te stoppen.
• Bewaar glowsticks op een koele, droge plaats. Hitte versnelt de chemische reactie en verkort de levensduur. Bovendien kan een oververhitte glowstick lekker gaan lekken.
• Gebruik glowsticks niet in kleine, afgesloten ruimtes met veel mensen. De dampen kunnen ophopen en hinder veroorzaken.
• Knijp niet harder dan nodig. Je hoeft de stick niet te verpletteren — een voorzichtig buigen is voldoende om de ampul te breken.
• Gooi gebruikte glowsticks bij het restafval. Ze zijn niet recyclebaar en horen niet in het plastic afval.

Zijn er veiligere alternatieven?

Als je je zorgen maakt over de chemische inhoud, zijn er gelukkig alternatieven. LED-glowsticks zijn in opkomst en werken op batterijen.

Ze zijn herbruikbaar, hebben geen chemicaliën en zijn vaak nog helderder dan de chemische variant.

Merken zoals Lumo en diverse aanbieders op bol.com en Amazon bieden ze in alle kleuren en maten aan. Er bestaan ook biologisch afbreekbare glowsticks, hoewel die nog niet wijdverspreid zijn in Nederland. Deze gebruiken minder schadelijke stoffen en zijn beter voor het milieu. Houd ze in de gaten als je milieubewust wilt feesten.

Conclusie: genieten met verstand

Glowsticks zijn een fantastische manier om feestjes, festivals en bijzondere momenten extra feestelijk te maken.

De chemische stoffen in glowsticks zijn niet ongevaarlijk, maar bij normaal gebruik en met wat gezond verstand zijn de risico's klein. Het belangrijkste is: behandel ze als wat ze zijn — een chemisch product, niet een speeltje of snoepje. Dus de volgende keer als je een glowstick buigt en die mooie gloed ziet ontstaan, weet je precies wat er gebeurt. En je weet ook hoe je het veilig houdt. Dat is toch een stuk beter dan in het duister te tasten?