Welke pH-waarde heeft jouw kraanwater? Test het zelf met rode kool

Stel je voor: je zet een kopje thee, maar smaakt iets vreemd. Of je douchekop verkalkt in een recordtempo.

Wat als het probleem niet ligt aan je thee of je douchekop, maar aan je water zelf? De pH-waarde van kraanwater verschilt per regio, per huis, soms zelfs per kraan. En het mooie? Je kunt het zelf testen.

Geen dure apparatuur nodig. Gewoon rode kool uit de supermarkt. Ja, echt waar.

In dit artikel leg ik uit hoe dat werkt, wat de uitkomst betekent, en wat je er vervolgens mee kunt doen.

Wat is pH eigenlijk, en waarom zou je dat moeten weten?

pH is een maat die aangeeft hoe zuur of basisch een vloeistof is. De schaal loopt van 0 tot 14.

Midden op die schaal, bij 7, zit neutraal water. Alles onder 7 is zuur, alles boven 7 is basisch (ook wel alkalisch genoemd).

Maar waarom moet jou dat schelen? Ten eerste: drinkwater met een pH buiten het bereik van 6,5 tot 8,5 kan op termijn schade aanrichten aan je leidingwerk. Te zuur water corrodeert metalen leidingen, wat kan leiden tot lood of koper in je glas.

Te basisch water veroorzaakt juist snelle kalkaanslag op je boiler, warmtewisselaar en douchekop. Ten tweede: de smaak van water wordt beïnvloed door de pH. Water dat te zuur of te basisch is, proeft anders. Niet per se ongezond, maar wel opvallend.

En dan heb je nog de gezondheidskant. Hoewel je lichaam de pH van wat je drinkt grotendeels zelf reguleert, is het toch verstandig om te weten wat er uit je kraan komt.

Vooral als je een waterfilter overweegt of als je last hebt van huidirritaties na het douchen.

Waarom rode kool? Het zit in de kleurstof

Rode kool bevat natuurlijke pigmenten die anthocyanen heten. Die zitten ook in blauwe bessen, kersen en paarse druiven.

Anthocyanen hebben een bijzondere eigenschap: ze veranderen van kleur wanneer de zuurgraad van hun omgeving verandert. In een zuur milieu worden ze rood of paars. In een neutraal milieu worden ze blauw.

En in een basisch milieu verschuiven ze naar groen of zelfs geel.

Dit principe is al eeuwenlang bekend. Scheikundigen gebruiken het als een van de eenvoudigste manieren om pH te schatten zonder apparatuur. En jij kunt het thuis namaken met een paar euro aan boodschappen.

Stap voor stap: zo test je je kraanwater met rode kool

Dit experiment kun je binnen een half uur doen. Geen voorkennis nodig. Hieronder de stappen. Ongeveer 250 gram rode kool (een kleine kool is genoeg), een pan, een snijplank en mes, een maatbeker, een zeef of kaasdoek, en een helder glas of beker om het resultaat in te bekijken. Optioneel: een pH-staafje of pH-meter van bijvoorbeeld een merk als Bluelab of Hanna Instruments, zodat je de schatting uit het koolsap kunt vergelijken met een exacte meting.

Wat heb je nodig?

Snijd de rode kool in kleine reepjes. Hoe kleiner, hoe beter, want dan komen er meer anthocyanen vrij.

Stap 1: Maak koolsap

Doe de reepjes in een pan met ongeveer 500 milliliter water. Breng het aan de kook en laat het vervolgens 15 tot 20 minuten zachtjes sudderen.

Stap 2: Filter het sap

Het water krijpt inmiddels een diep paarse, bijna zwarte kleur. Dat is precies wat je wilt. Haal de pan van het vuur en laat het mengsel een beetje afkoelen.

Stap 3: Test je kraanwater

Giet het daarna door een fijne zeef of een stuk kaasdoek in een schoon glas.

Je houdt nu een helder paars vloeistof over: je eigen rode kool-indicator. Bewaar dit sap op een koele plek. Het is een paar dagen houdbaar in de koelkast. Schep ongeveer 50 milliliter van het koolsap in een schoon, helder glas.

Voeg daar vervolgens 50 milliliter kraanwater aan toe. Meng het rustig en bekijk het goed bij daglicht.

De kleur zal veranderen, afhankelijk van de pH van je water. Ontdek de zuurgraad van je kraanwater door het experiment eventueel te herhalen met water uit andere kranen in huis, of met gefilterd water uit een filterpitje, om verschillen te zien.

Wat zegt de kleur? Zo lees je het resultaat

De kleurverandering geeft je een schatting van de pH-waarde. Hieronder een praktische gids:

• Rood tot roze: Het water is zuur. pH waarschijnlijk tussen de 2 en 6. Dit is ongebruikelijk voor kraanwater en zou kunnen wijzen op corrosie in je leidingen.
• Paars tot lila: Het water is licht zuur tot vrijwel neutraal. pH tussen 6 en 7. Dit komt vaak voor en is over het algemeen geen reden tot zorg.
• Blauw: Het water is neutraal. pH rond de 7. Dit is ideaal voor de meeste toepassingen.
• Blauwgroen tot groen: Het water is licht basisch. pH tussen 7,5 en 8,5. Dit is gebruikelijk in veel Nederlandse regio's en over het algemeen prima.
• Geel of geelgroen: Het water is sterk basisch. pH boven 8,5. Dit kan leiden tot meer kalkaanslag en een scherpe smaak.

Let op: dit is een visuele schatting, geen exacte meting. Voor een precieze pH-waarde heb je een digitale pH-meter nodig. Maar als je wilt weten welke pH jouw kraanwater heeft, is rode kool meer dan voldoende.

Wat beïnvloedt de pH van je kraanwater?

De pH van kraanwater staat niet op zichzelf. Meerdere factoren spelen mee.

Ten eerste de bron: grondwater in Nederland heeft vaak een andere pH dan oppervlaktewater. Regio's met kalkrijke bodems, zoals delen van Limburg, leveren van nature harder en iets basisch water.

Regio's met zandgrond, zoals Gelderland of Drenthe, leveren vaak iets zuurder water. Ten tweede de behandeling: waterbedrijven zoals Vitens, Evides of PWN behandelen het water voordat het je huis bereikt. Ze gebruiken onder andere chloor om bacteriën te doden, en soms voegen ze kalk toe om de pH te verhogen en corrosie in leidingen te voorkomen. Die behandeling beïnvloedt de uiteindelijke pH.

Ten derde je eigen leidingwerk: oude looden of koperen leidingen kunnen zuren afgeven en de pH verlagen.

PVC-leidingen hebben doorgaans weinig effect, maar een corroderende boiler of een verkalkt leidingnet kan het water in je huis net iets anders maken dan wat bij de watermeter binnenkomt.

Wat is een gezonde pH voor drinkwater?

Volgens de Nederlandse drinkwaterwet moet kraanwater een pH tussen de 6,5 en 9,5 hebben.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert een bereik van 6,5 tot 8,5 voor optimale kwaliteit. In de praktijk zit het merendeel van het Nederlandse kraanwater tussen de 7,2 en 8,2.

Dat is licht basisch, maar volkomen gezond. Als je test met rode kool en een blauwgroene kleur zit, zit je dus precies waar je moet zitten. Geen reden tot zorg. Maar als je water rood kleurt, is het verstandig om contact op te nemen met je waterbedrijf. Zuur drinkwater is in Nederland zeldzaam, maar niet onmogelijk, vooral in oude woningen met verouderde leidingen.

Wat kun je doen als de pH niet klopt?

Als je testresultaat afwijkt van wat je zou verwachten, zijn er een paar praktische stappen. Een waterontharder of actief koolfilter kan helpen om de samenstelling van je water te verbeteren.

Merken als AquaBlue, BWT of Ecopura bieden systemen aan die zowel kalk als andere ongewenste stoffen verwijderen, waardoor de pH vaak stabiliseert. Voor een snelle en goedkopere oplossing kun je een filterkan met actieve kool gebruiken, verkrijgbaar bij merken als Brita of BWT. Die verwijderen onder andere chloor en zware metalen, en kunnen de pH enigszins beïnvloeden.

Als je vermoedt dat het probleem zit in je eigen leidingwerk, neem dan contact op met een loodgieter of met je waterbedrijf.

Zij kunnen een watermonstemon doen en je vertellen wat er precies in je water zit.

Meer experimenten met rode kool? Ga door!

Het mooie van zelf een rode kool-indicator maken is dat je hem niet alleen voor kraanwater kunt gebruiken. Test maar eens wat er gebeurt als je er wat citroensap aan toevoegt (roze!), of een schepje bakpoeder (groen!).

Je kunt er een hele kleurenspectrum mee maken en daarmee laten zien hoe zuur of basisch alleredaagse producten zijn: azijn, frisdrank, zeep, melk, zelfs je eigen speeksel. Dit soort experimenten zijn precies waar wetenschappelijke nieuwsgierigheid begint. Geen dure labben nodig, gewoon nieuwsgierigheid en een stuk kraanwater.

En wie weet, misschien ontdek je wel dat je water net iets anders is dan je dacht.

Dat is de kracht van simpel onderzoek doen: je krijgt antwoorden op vragen die je niet wist dat je had.