Stel je voor: je staat in de keuken, je hebt een stuk rode kool liggen, en je kunt daarmee een echt chemisch experiment doen. Geen dure setjes, geen ingewikkelde stoffen.
▶Inhoudsopgave
Gewoon kool, water en wat huishoudelijke spullen. Rode kool bevat namelijk een natuurlijke stof die van kleur verandert bij zure en basische oplossingen. Klinkt als magie, maar het is gewoon scheikunde.
En het beste van alles? Je hebt er tien minuten voor nodig.
Waarom rode kool een natuurlijke pH-indicator is
Rode kool bevat stoffen die anthocyanen heten. Dat zijn natuurlijke kleurstoffen die je ook vindt in blauwe bessen, kersen en paarse druiven.
Wat anthocyanen bijzonder maakt, is dat hun kleur verandert afhankelijk van de pH-waarde van de vloeistof waarin ze zitten. In een zure omgeving worden ze rood of roze, in een neutrale omgeving paars, en in een basische omgeving gaan ze naar groen of geel.
Dat betekent dat je met rode kool eigenlijk een kleurenspectrum kunt maken dat aangeeft hoe zuur of basisch een vloeistof is. Precies wat een pH-indicator doet. Alleen dan uit je eigen keuken.
Wat heb je nodig voor dit experiment?
Geen zorgen, je hoeft nergens naar toe. Dit heb je waarschijnlijk al in huis: Snijd een handvol rode koolblaadjes in kleine stukjes.
- Een halve rode kool (of een paar blaadjes volstaan ook)
- Een pan om water te koken
- Een kom of glas om het kookvocht in te vangen
- Een zeef of koffiefilter
- Een paar glazen of bekers om te testen
- Wat huishoudelijke middelen: azijn (zuur), bakpoeder (basisch), citroensap, schoonmaakazijn, evt. zeep
Stap 1: Maak rode koolkooksel
Hoe kleiner, hoe beter, want dan komt er meer kleurstof vrij. Doe de stukjes in een pan met ongeveer 500 milliliter water.
Breng het aan de kook en laat het zo'n vijf minuten zachtjes koken. Je ziet het water langs paars-blauw kleuren.
Stap 2: Test verschillende huishoudelijke middelen
Dat zijn de anthocyanen die loslaten. Haal de pan van het vuur en laat het een paar minuten afkoelen. Giet het kookvocht door een zeef of koffiefilter in een kom.
- Azijn (zuur): het kooksel wordt rood of felroze. De pH ligt hier rond de 2 tot 3.
- Citroensap (ook zuur, maar minder sterk): het wordt lichtroze. De pH ligt ongeveer rond de 2 tot 3, vergelijkbaar met azijn.
- Bakpoeder opgelost in water (basisch): het kooksel wordt groen of geelgroen. De pH ligt hier rond de 8 tot 9.
- Water met een druppel vloeibare zeep (ook basisch): het wordt blauwgroen. De pH ligt rond de 9 tot 10.
Wat overblijft is een donkerpaarse vloeistof. Dat is je pH-indicator.
Bewaar het in een fles of glas, het houdt een paar dagen goed in de koelkast. Neem drie of vier glazen en scoop in elk glas ongeveer twee eetlepels van het rode koolkooksel. Voeg nu in elk glas iets anders toe en kijk wat er gebeurt: Zie je het verschil? Met deze zelfgemaakte pH-indicator kun je dus zien of iets zuur of basisch is, en zelfs hoe sterk dat zuur of basisch is.
Wat gebeurt er precies in de vloeistof?
Anthocyanen hebben een bijzonder molecuul. In een zure oplossing krijgen ze een extra waterstofatoom eraan, waardoor ze rood licht absorberen en roze licht teruggeven.
In een basische oplossing verliezen ze juist een waterstofatoom, waardoor hun lichtabsorbtie verschuift naar het groene en gele deel van het spectrum. Dat klinkt misschien wat technisch, maar het mooie is dat je het gewoon kunt zien. Geen meetapparaat nodig, geen formules onthouden. Zelf een universele indicator maken is een geweldige manier om deze kleuren te zien vertellen wat er aan de hand is.
Handige tips voor het beste resultaat
Wil je het experiment nóg mooier maken? Let op deze punten:
- Gebruik vers rode kool, niet ingevroren of oud. Hoe verser de kool, hoe meer anthocyanen erin zitten en hoe sterker de kleurverandering.
- Gebruik helder glas om in te testen. Dan zie je de kleuren het beste.
- Voeg de testvloeistof langzaam toe, druppel voor druppel. Zo zie je de overgang van kleur het duidelijkst.
- Maak een kleurenspectrum door verschillende hoeveelheden azijn en bakpoederoplossing te mengen. Dan krijg je een hele gradient van rood naar groen.
Waarom dit experiment zo leuk is om te doen
Dit is precies het soort experiment dat scheikunde toegankelijk maakt. Je hebt geen lab nodig, geen dure chemicaliën, geen jarenlange opleiding.
Gewoon wat kool, water en een beetje nieuwsgierigheid. Het is een perfect experiment om zelf een natuurlijke pH-indicator te maken met kinderen, maar ook gewoon voor jezelf als je even wilt zien hoe slim de natuur is.
En laten we eerlijk zijn: er is iets heel bevredigends aan het zien van een vloeistof van kleur veranderen omdat je er een druppel azijn aan toevoegt. Het voelt een beetje als toveren. Maar het is gewoon chemie. De beste soort chemie.